Heiligen

- Zoeken

Heilige Katharina - 25 november

Heilige Katharina

(° ca. 289 - † 307)
Martelares, noodhelpster
Patrones van de ongehuwde meisjes, maagden en kloosterzusters

Volgens de overlevering was Katharina (Ekatarina) de dochter van koning Costus van Alexandrië. Zij was een mooie, intelligente en deugdzame jonge vrouw en had vanzelfsprekend vele bewonderaars. Zij wees alle huwelijkskandidaten echter resoluut af en wilde slechts de bruid van Christus zijn.

Ook keizer Maxentius dong naar haar hand, maar Katharina weigerde om afstand te nemen van haar geloof en haar gelofte van maagdelijkheid. Om haar op andere gedachten te brengen engageerde de keizer vijftig van zijn beste filosofen. Maar volgens de legende wist de 18-jarige maagd hen er zelfs van te overtuigen om zich tot het christendom te bekeren. Keizer Maxentius ontstak hierop in woede en liet alle wijsgeren meteen ombrengen. 

Katharina veroordeelde hij tot de marteldood op een rad met scherpe uitsteeksels. Toen zij op het rad werd gelegd, brak het marteltuig echter op wonderbaarlijke wijze in stukken en doodde haar beulen. Uiteindelijk stierf zij door onthoofding. Uit de wonde aan haar hals vloeide geen bloed, maar melk. De legende vermeldt nog dat haar lichaam door engelen naar de berg Sinaï werd gebracht om daar te worden begraven. Naast de berg verrees later het Katharinaklooster dat naar haar vernoemd werd.

De heilige Katharina is één van de veertien noodhelpers en wordt steeds afgebeeld met een gebroken wiel of rad. Haar hulp werd ook ingeroepen wanneer men getroffen werd door het 'Sint-Katrienewiel', een huidkwaal die zich manifesteert in de vorm van een wiel en veroorzaakt wordt door de ringworm.

Door haar attribuut het rad werd zij de patrones van allerlei beroepen die te maken hebben met voorwerpen die op één of andere manier draaien of verband houden met een wiel of rad: pottenbakkers, molenaars, naaisters, spinsters (tevens een bijnaam voor een oude vrijster), messen- en scharenslijpers en tal van andere ambachten. Ook werd zij de patrones van de kloosterzusters, vermoedelijk omdat haar hulp vaak werd ingeroepen ter bewaking van de kuisheid.

Afbeelding: de heilige Katharina van Alexandrië door Caravaggio, 1598.

Weerspreuken

Als het vriest op Sint-Katharinadag
een harde winter men verwachten mag.

Met Sint-Katrijn
moeten de koeien aan de lijn.

(Dan moeten de koeien op stal staan.)

Als 't vriest op Sinte-Katrien,
vrouwke haal dan uw kolen uit den hof.

Op 25 november is het feest voor alle naaisters en ongetrouwde 'joffers', vroeger 'jongedochters' genaamd. Op haar naamfeest vierde men in Brussel het 'Katrientjesfeest'. Alle ongetrouwde juffers van om en bij 25 jaar oud gingen dan, getooid met de zg. 'katrienemutsjes', in een optocht naar de Sint-Katelijnekerk om er te bidden voor een geschikte echtgenoot. 

De naamdag van Sint-Katharina is ook een belangrijke dag in de volksweerkunde, het is zelfs een 'lotsdag'. Dit betekent dat wanneer het die dag vriest of sneeuwt, datzelfde weertype zeven weken lang ons deel zal zijn. De volksheilige Katharina wordt in de annalen namelijk beschreven als een heilige met een zeer standvastig karakter. Dus was men indertijd van oordeel dat ze voor standvastig weer zou zorgen. Vandaar ook deze spreuk:

Doet Sinte-Katrien haar witte mantel aan,
ze blijft er zeven weken rond mee gaan.

Sint-Katharina werd ook aangeroepen om de regen te doen stoppen. Getuige het volgende kinderversje:

Sinte-Katelijne,
laat het zonneke schijnen,
laat de regen over gaan,
zodat de kindekens droog naar school kunnen gaan.