Heiligen

- Zoeken

Heilige Apollonia - 9 februari

Heilige Apollonia

(† 249)
Martelares, diakones
Patrones van de tandartsen

De heilige Apollonia was een ingewijde maagd en diakones uit Alexandrië (Egypte). Tijdens een anti-christelijke opstand, veroorzaakt door een heidense profetie, werd Apollonia aangewezen als leidster van een lokale groep christenen en gearresteerd.

Nadat al haar tanden werden gebroken met behulp van een tang, kreeg ze de keuze om af te zien van Christus of levend verbrand te worden. Apollonia koos voor het laatste en sprong uit eigen beweging in de vlammen.

Haar verering werd vooral in het Westen al snel populair. De heilige Apollonia is o.a. de patroonheilige van Achterbos (België) en Ariccia en Cuccaro Monferrato (Italië). Zij wordt aangeroepen tegen tandpijn en andere tandaandoeningen.

De heilige Apollonia wordt gewoonlijk afgebeeld als diakones met een tang of met tanden, of als een jonge vrouw met een martelaarspalm.

Afbeelding: de heilige Apollonia door Francisco de Zurbarán, 1636.

Weerspreuk

Voor d'oogst is 't altijd goed,
als Sint-Apollonia het waaien doet.

Omdat de heilige Apollonia geen heidense verzen wilde nazeggen, werden haar tanden met een gloeiend hete tang uit haar mond gerukt. Later werd de martelares aangeroepen door mensen met tandpijn. Daartoe werd het volgende gebed gebruikt:

Apollonie, chris' die maegt, laat uwe leden branden.
Laat van den vreemden beul uittrekken uwe tanden.
Wij bidden U, o maegt, uit een eenvoudig hert,
door 't lijden van uw pijn, verlos ons van dees smert.

Bij dit gebedje behoorde men nog een kaars te branden en een kruidenofferande te brengen van o.a.: geplette mirre, witte bloemblaadjes, kamille en twee druppels citroensap gemengd in olie en fijngehakte kruidnagels. Men moest de ingrediënten mengen in een aarden kom en daarna in een wit linnen doekje samenbinden. Dit kon dan later als kompres voor de zere tand dienen.

Sente-Plone werd op vele plaatse(n) vere(e)rd,
maar t' Elst
is den toeloop het felst.

(Isidoor Teirlinck, vader van Herman)

Tot in de jaren '30 van de vorige eeuw was het bakken van geutelingen een gebruik dat bij vele huisarbeiders in de Vlaamse Ardennen voorkwam. Steeds in de periode rond Maria Lichtmis maakte ieder een ketel deeg en trok ermee naar de dichtstbijzijnde oven waar er een soort van pannenkoeken op de gloeiende stenen van een houtoven van werd 'gegoten' . Vervolgens werd het lekkers in gezelschap verorberd.

Dit gebruik is typisch voor de Vlaamse Ardennen, maar met name voor het plaatsje Elst. Dit bekende streekgebak wordt in de volksmond de 'geuteling' genoemd en is alleen verkrijgbaar in het hartje van de winter. De legende wil dat ook de heilige Apollonia (Sente-Plone) ervan at toen zij geen brood meer kon eten. De kerk van Onze-Lieve-Vrouw van Salette in het gehucht Louise–Marie nabij Ronse is beroemd om haar zijkapel waar de heilige Apollonia wordt aanroepen om tandpijn te verlichten.

Het volksgeloof zegt dat wie in Elst een geuteling eet, onder de hoge bescherming van Sint-Apollonia komt.