Heiligen

- Zoeken

Januari - Louwmaand

Januari Louwmaand

De afbeelding toont de dag die werd besteed aan de uitwisseling van geschenken. Het haardvuur brandt, de tafel is gedekt. Achteraan zijn gasten te zien die binnenkomen en hun handen warmen aan het vuur. De kamerheer verwelkomt hen met de in de afbeelding opgenomen woorden 'Approche, approche'.

In het hemelgewelf bovenaan zien we de zonnegod Helios in zijn wagen, vergezeld van de sterrenbeelden Steenbok en Waterman.

De maand januari is genoemd naar de Romeinse god Janus, de god van doorgangen en overgangen, god van alle begin en van de overgang van oud naar nieuw. Janus werd traditioneel afgebeeld met twee gezichten: één dat naar voor kijkt (naar de toekomst) en één dat naar achter kijkt (naar het verleden). Janus werd soms ook met een lachend en een bedroefd gelaat afgebeeld. Zo is het ook in de maand januari; het kan zowel vriezen als dooien.

De dagen lengen overigens alweer! Op Sint-Thomas was dat met een muggengeeuw, op nieuwjaarsdag met een hanenschreeuw, op Driekoningen met een hertensprong, maar op Sint-Sebastiaan reeds met een vol uur!

Weerspreuk

Met nieuwjaar lengt de dag, zoveel een haantje kraaien mag.

Januari omschrijft zichzelf als volgt:

Ik heet Ianuarius omdat ik opensla
de deur van het nieuwe jaar.
Een deur heet Ianua.
Ik stel u de deur tot vorst of wind of regen wijd open.
Kleed u wel en wapen u daartegen.

In januari lengen de dagen gemiddeld met 1 uur en negen minuten.

Is januari te warm, dat dan de hemel zich erbarm.

Is januari mild en klaar,
dan volgt een gure lente dit jaar.

Januari was traditioneel de Louwmaand, ook wel IJsmaand genaamd.

Een versje uit 1656 zegt over januari het volgende:

Het jaer is weder nieu,
maer met de nieuwe jaren
Verout ons kranck gestel,
dat wy daer henen varen;
Maer 't is een kleyn verlies
al rimpelt ons het vel,
Als maer de geest vernieut
so gaen de saken wel.

Louwmaand is een verbastering van looimaand. In januari hadden onze voorouders buitenshuis geen werk, dus knapten ze binnenshuis allerlei klussen op zoals bv. het looien en prepareren van de huiden van de dieren die ze in het najaar hadden geslacht.

De Germanen noemden januari de Wolfsmaand, dit wijst op het feit dat het in januari zo koud kon zijn dat de wolven hun bossen verlieten en naar de buurt van de menselijke bewoning trokken op zoek naar voedsel.

In januari ziet men liever de wolf in het veld dan de ploeg.

Hardmaand is een zeer oude benaming die duidt op hard vriezen. Een heel oude uitspraak uit het boerenleven zegt: 'Het is pas echt koud als de boeren ijs melken'.

Brengt januari ons strenge vorst,
dan lijden we in de zomer geen honger of dorst.

Onze voorouders zagen het echter niet graag regenen in januari want dat was helemaal niet goed voor de vruchten die later op het jaar moesten groeien.

In januari veel regen,
brengt de vruchten weinig zegen.

Tot slot nog enkele minder bekende bijnamen: Sneeuwmaand, Haardmaand, Nieuwjaarsmaand, Lomaand (lo = heuvel) omdat onze voorouders in januari naar hoger gelegen plaatsen trokken om zich te behoeden voor het water en tenslotte Wetmaand omdat in januari veel mensen huwden en waarin dus de huwelijkswetten van kracht waren.

Afbeelding: de maand januari uit 'Les Très Riches Heures du duc de Berry' door de gebroeders Van Limburg, getijdenboek in opdracht van hertog Jean de Berry, ca. 1412-1416.

Terug naar de hoofdpagina  Heiligenkalender