Heilige Barbara van Nicomedië - 4 december — Heiligen

Heiligen

- Zoeken

Heilige Barbara van Nicomedië - 4 december

Heilige Barbara van Nicomedië

(† 306)
Maagd en martelares
Patrones van de mijnwerkers

De heilige Barbara werd geboren in Nicomedië (Klein-Azië) als dochter van de welgestelde, heidense Dioscurus. Om haar af te schermen van de begerige blikken van de vele jongemannen die naar de hand van de beeldschone Barbara dongen, liet haar tirannieke en bezitterige vader Barbara opsluiten in een toren (andere bronnen vermelden een kelderruimte). Deze toren beschikte zelfs over een badruimte zodat ze de publieke badhuizen in de stad niet hoefde te gebruiken. 

De badruimte in kwestie beschikte oorspronkelijk over twee ramen maar Barbara droeg enkele bouwvakkers tijdens de afwezigheid van haar vader op er een derde raam bij te maken. Ze had zich namelijk heimelijk tot het christendom bekeerd en dit derde raam refereerde natuurlijk naar de heilige Drieëenheid. 

Toen Dioscurus terugkeerde was hij niet alleen verbaasd over de wijzigingen die Barbara had laten aanbrengen, maar was hij allerminst te spreken over haar bekering tot het christendom. Hij was ziedend van woede en trachtte zijn dochter op andere gedachten te brengen door haar met de dood te bedreigen. Ontdaan vluchtte Barbara van huis weg en verborg zich onderweg in een rotswand die zich spontaan voor haar opende. Een herder verraadde echter haar schuilplaats aan Dioscurus die haar voor de rechtbank van landvoogd Marcianus bracht. 

Omdat Barbara nog steeds haar geloof in Christus niet wilde opgeven, liet Dioscurus haar geselen. 's Nachts verscheen Christus echter aan haar in haar cel en genas haar wonden. Op Marcianus' bevel werd Barbara achtereenvolgens gemarteld met ijzeren haken en brandende toortsen, haar borsten werden verminkt en ze werd naakt door de straten van Nicomedië gesleept; tenslotte werd ze onthoofd door haar eigen vader. Nadat Dioscurus de terechtstelling zelf had uitgevoerd, werd hij terstond getroffen door de bliksem en viel dood neer. 

Hierdoor werd de heilige Barbara aangewezen als beschermheilige tegen brand en bliksem. Men kan haar hulp ook inroepen als een storm dreigt het land te verwoesten.

De heilige Barbara van Nicomedië is de patrones van de brandweerlieden, schutters, mijnwerkers, ontmijners en klokkenluiders; en verder van alle gevaarlijke beroepen die tot een plotselinge dood kunnen leiden, en van alle beroepen die met de dood te maken hebben. De heilige Barbara is tevens één van de veertien Noodhelpers.

Afbeelding: de heilige Barbara door Jan van Eyck, 1437.

Weerspreuk

Als Sint-Barbara het wil,
staat de vriezeman stil.

In sommige streken bestond tot voor kort het gebruik om op het naamfeest van de heilige Barbara een forsythiatwijg of een winterhard takje van een kersenboom binnen te halen. Dit takje wordt een nacht in warm water gelegd en de volgende dag in een vaas met water geplaatst. Om de drie dagen wordt het water vervangen. In de warmte van de huiskamer beginnen de knoppen te zwellen om rond Kerstmis open te bloeien. Dit is een mooie, symbolische verwijzing naar de twijg die ontsproot aan de stronk van Jesse en de geboorte van Jezus Christus symboliseert.

Dit merkwaardige volksgebruik vond vermoedelijk zijn oorsprong in de legende van de heilige Barbara die, in de tijd van de christenvervolgingen, weigerde haar christelijk geloof op te geven. Dit leidde tot een zodanig conflict tussen vader en dochter dat Barbara tenslotte in een donkere kelder werd gevangen gezet. Toen zij daarnaar op weg was, raakte een twijg van een kersenboom in haar kleed vast. Barbara plaatste deze twijg in een kruik met water. En op de dag dat de twijg bloeide, werd zij ter dood veroordeeld. 'Jij was als dood', zei Barbara tot de twijg, 'maar je bloeide open tot nieuw leven. Zo zal het ook met mij gaan. Dood, zal ik tot een nieuw, eeuwig leven openbloeien.'

In het Limburgse was het feest van Sint-Barbara één van de belangrijkste feestdagen van het jaar en lange tijd een vrije dag. Mijnwerkers vereren haar als hun patroonheilige. Net als in een donkere kelder komt ook in een mijnschacht weinig licht binnen. Zij vragen de heilige Barbara om voor hen bij God te bidden dat hen in de diepte geen ongeluk treft.

Met de mijnsluitingen kwam aan de Sint-Barbaravieringen een definitief einde. In 1996 vond in de kerk van Beringen-Mijn de allerlaatste Sint-Barbaraviering plaats. De mijnwerkers kwamen één voor één naar voren om voor de allerlaatste maal de hand te leggen op het beeldje van de heilige Barbara dat ooit de muur van hun kantine sierde. Nu resten hen enkel nog nostalgie en herinneringen...